“Mùa xuân Ả rập”: Một năm nhìn lại

Năm 2011 đối với thế giới Ả rập được đánh dấu bởi phong trào quần chúng diễn ra ở nhiều nước, dưới cái tên chung là "Mùa xuân Ả rập”. Và cũng giống như những phong trào khác, người ta thường thấy hứa hẹn nhiều hơn hành động, xung đột hơn là đàm phán.

Một năm trước đây, phong trào này xuất phát ở Tunisia, với những lời kêu gọi tôn trọng quyền tự do con người, quyền bầu cử và được bầu cử; và trên hết là công bằng xã hội. Từ thập niên 90, khi những kênh truyền hình vệ tinh bắt đầu trở nên phổ biến và quá trình toàn cầu hóa chạm tới vùng Trung Đông. Một mặt, người Ả rập bắt đầu nhận ra rằng họ đang sống trong một xã hội có sự phân hóa rất lớn giữa các tầng lớp, sự vi phạm ngày càng tăng với quyền công dân. Mặt khác, những nguồn thông tin này tiếp tục lan tràn trên Internet và bắt đầu chỉ cho họ cách thức loại bỏ và lật đổ thứ đang kìm kẹp họ. Từ đó, việc đi đến chỗ bùng phát một phong trào mang tên "Mùa xuân Ả rập” chỉ còn là vấn đề thời gian. Chỉ sau một khoảng thời gian ngắn do dự, Mỹ và các thế lực phương Tây cũng nhảy vào bàn cờ Trung Đông.

Sau bước khởi đầu thành công, khi lật đổ chính quyền ở Tunisia và Ai Cập, rồi sau đó tiếp tục lan rộng sang Libya, Syria, Yemen và Bahrain... "Mùa xuân Ả rập” dường như không còn duy trì được những cách thức như ban đầu mà thay vào đó, dần bị biến đổi dưới nhiều hình thức khác nhau dựa trên những điều kiện chính trị đặc trưng của từng quốc gia. 

Ở Libya, "Mùa xuân Ả rập” đã trở thành một cuộc nội chiến đẫm máu giữa các bộ lạc, trong khi ở Syria, nơi mà đến giờ vẫn chìm trong bạo lực, nhóm người thiểu số Alawi đã sử dụng nó như một công cụ để triệt tiêu dòng người Sunni và ngăn chặn quá trình cải cách dân chủ ở nước này. Còn ở những nơi khác, Mùa xuân Ả rập lại bắt đầu bằng những kế hoạch chính trị và kêu gọi sự tham gia của đông đảo người dân. Vì vậy, 3 tháng kể từ khi xuất hiện, "Mùa xuân Ả rập” không còn giữ được tính chất như ban đầu mà mất dần đi phương hướng ban đầu của mình – tự do và công bằng.

Mỹ đã phải sử dụng cách thức can thiệp quân sự để lật đổ chính quyền Đại tá Gaddafi. Chiến thắng này, trong điều kiện mối quan hệ mật thiết với phe đối lập mà Mỹ đã vun đắp, khao khát tiếp cận công nghệ mới cũng như các nguồn đầu tư từ Mỹ của Libya... Tại đây Mỹ sẵn sàng đóng vai trò một nhà kiến thiết nên đất nước Libya mới.

Tuy nhiên, cho đến giờ, những gì được cho là sẽ kiến tạo nên một hình ảnh "Libya mới” chỉ để lại cho quốc gia này một chiều hướng chính trị không sáng tỏ. Bên cạnh đó là hàng loạt câu hỏi nghi ngờ về cam kết của Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia (NTC) trong vấn đề nhân quyền. Những tưởng trữ lượng dầu mỏ lớn sẽ thúc đẩy nền kinh tế quốc gia và sẽ trở thành một động lực thúc đẩy Libya theo chiều hướng đi lên, nhưng tới giờ thời kỳ "hậu Gaddafi” vẫn đầy rối ren. Các nhóm vũ trang không chịu từ bỏ vũ khí, các cuộc đụng độ giữa các bộ lạc, những người ủng hộ chính quyền cũ và mới... đã cuốn Libya đi theo một quỹ đạo không mong muốn.
Đối lập với tình hình ở Libya, Mỹ tuyên bố không can thiệp quân sự ở Syria, mà thay vào đó cứ để mặc cuộc nội chiến ở nước này tiếp diễn. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, Liên đoàn Ả rập (AL) và các thành viên khác trong khu vực lại luôn cố gắng gây sức ép lên chính quyền Tổng thống Assad – đang nỗ lực tránh đi theo vết xe đổ của ông Hosni Mubarak và Ben Ali. Theo LHQ, cho đến nay bạo lực ở Syria đã cướp đi sinh mạng của 5.000 người và chưa có dấu hiệu ngừng lại. Nhiều nhà phân tích cho rằng, kể cả khi chính quyền Assad bị lật đổ, đất nước này cũng khó có thể vực dậy từ khủng hoảng và có khả năng rơi vào một cuộc nội chiến.

Còn ở Ai Cập, thời kỳ "hậu Mubarak” cũng không mấy yên ả khi người dân bắt đầu phản ứng trước chính quyền quân sự nước này. Nếu như trước đây người dân ủng hộ phe nổi dậy vì hy vọng vào một viễn cảnh tươi sáng hơn từ chính quyền mới, thì giờ lại thất vọng vì một chính quyền phụ thuộc vào thế lực bên ngoài và trì trệ trong cải cách. Sau một năm thời điểm "Mùa xuân” đến với Ai Cập, người dân nước này vẫn sống trong nghèo đói, sản xuất giảm sút nặng nề. Trong khi đó, những hứa hẹn về dân chủ do các nước phương Tây vẽ ra đầy hào nhoáng đã bị vùi lấp bởi nỗi thất vọng. 

Phong trào "Mùa xuân Ả rập” bước đầu đã tạo nên nền tảng căn bản cho một số quốc gia Trung Đông, Bắc Phi để đi theo hướng phát triển, nhưng hiện tại nó đang đi theo một chiều hướng không mấy tươi sáng. Những diễn biến tại Trung Đông và Bắc Phi đang cho thấy thực tế rằng "Mùa xuân” chưa thực sự đơm hoa kết trái, mà chỉ mang lại những quả đắng.

Theo Đại đoàn kết